Gaziantep Düğün Gelenekleri: Yün Yıkamadan Gelin Görmeye

Dünür gezmeden düğüne

Gaziantep'te evlilik süreci dünür gezme ile başlar; ardından söz, nişan, çeyiz alma, kına gecesi ve düğün gelir. Bu aşamaların hepsinde aileler belirleyici rol üstlenir. Aşağıdaki geleneklerin bir kısmı bugün sadeleşmiş ya da yalnızca köylerde sürüyor; uygulamalar aileden aileye değişebilir.

Yün yıkama ve yün biçme

Eskiden gelin yatağı ve yorganlar için alınan yünlerin yıkanması kadınlar arasında bir eğlenceye dönüşürdü. Belirlenen günde akrabalar çağrılır, yünler su başında (Gaziantep'te çoğunlukla Karpuzatan'da) imece usulüyle yıkanırdı. Yünler kururken yöresel havalar eşliğinde oynanır, maniler söylenir, zılgıt çekilirdi. Başka bir gün yine imeceyle yün biçme yapılırdı. Bugün yün yıkama nadiren yapılıyor.

Çeyiz töreni: kapı tutma, süslü sandık ve "eşya çalma"

Antep'te çeyizin kız evinden alınması başlı başına bir törendir:

• Kapı açmama: Oğlan tarafı geldiğinde gelinin kardeşi ya da bir yakını kapıyı tutar; kapı bahşiş verilince açılır. Sandığın saklandığı odanın kapısı için de aynı pazarlık yapılır.
• Sandık: Çeyiz sandığı kırmızı kurdeleyle süslenir ve en son taşınır. İçine, baba evindeki bereket yeni eve de geçsin diye tuz ve ekmek konur.
• Baba evinden eşya çalma: Oğlan tarafından biri kız evinden gizlice bardak, kaşık ya da çiçek gibi bir eşya alır; damadın babasından harçlığını alınca eşya geri verilir. Çiçek geri verilmez: çiçeğin solmayacağına, çalan bekârsa kısmetinin açılacağına inanılır.
• İkram ve eğlence: Eskiden çeyiz sabahı büyük kazanlarda yemek pişirilirdi; bugün lahmacun, patlıcan kebabı gibi fırın yemekleri, dolma ve Antep yuvalaması ikram ediliyor. Davul zurna, kadınların zılgıtı ve erkeklerin "maşallah" nidaları törenin sesidir.

Çeyiz serme ve Antep işi bohçası

Çeyiz yeni eve taşındıktan bir gün sonra gelinin annesi, halası, teyzesi, yengeleri ve arkadaşları çeyizi sermeye gelir. Bir oda çeyiz odası olarak hazırlanır; nakışlar, iğne oyaları ve patikler misafirlerin görmesi için sergilenir.

Antep işi salon takımı ayrı bir bohçada durur. Bohçayı damadın annesi açar ve üzerine bir altın atması beklenir. Çeyiz serme iki üç gün sürer; bu sırada yemekleri oğlan tarafı getirir.

Damat kınası

Oğlan tarafı düğünden önce kız evine kına gönderir. Düğünden bir gün önce kız evinde kına yoğrulup mumlar ve çiçeklerle süslü tepsilere dizilir. Akşam oğlan evinden gelen erkekler def ve darbuka eşliğinde türkülerle kınayı alır; tepsi elden ele, başların üzerinden geçirilerek oğlan evine götürülür.

Ailenin güvendiği biri sağdıç olur. Sağdıç, damadın sağ eline kına yakar ve hiç kullanılmamış bir mendille bağlar. Kına yakılırken damadın gülmemesi, konuşmaması beklenirdi; kınadan sonra oyunlar oynanır, misafirler damadı tebrik eder.

Gelin kınası ve "gelin ağlatma havası"

Gelin kınası damat kınasından daha coşkulu geçer. Mahallenin evlilik çağındaki kızları kınaya katılır; kınaya katılanın kısmetinin açılacağına inanılır ve kına tepsisi kızların başlarının üzerinden geçirilir.

Evli ve mutlu iki yenge seçilir: biri gelinin kınasını yakar, diğeri davetlilere kına dağıtır. Bu sırada söylenen hüzünlü türkülere "gelin ağlatma havası" denir.

Hamam

Gaziantep'te hamam kültürü yakın zamana kadar çok yaygındı; kadınlar hamama yiyecekleriyle gider, maniler ve türküler söylerdi. Damat için hamam, bekâr arkadaşlarıyla bir veda eğlencesiydi. Evlerde banyo yaygınlaşınca damat hamamı geleneği büyük ölçüde sona erdi.

Düğünden sonra: gelin görme

Düğünden sonra gelin yeni evinde misafir kabul etmeye başlar; Antep'te buna gelin görme denir. Çeyiz odası ve tüm ev misafirlere gezdirilir. Eskiden gelin misafirleri gelinliğiyle karşılardı; bugün gelinlik giyilmiyor, misafirler belirli günlerde kabul ediliyor.

Eskiden damat tıraşı için berberin getirdiği "köşk" denen yüksek, kolçaklı sandalye, düğünden sonra gelinin gelin görmeye gelenlerin karşısında oturduğu yer olurdu.

Davul zurna ve müze

Düğün ve kına gecelerinde davul zurna Antep düğünlerinin vazgeçilmezidir; çeyiz töreninde de zılgıtlarla birlikte çalınır.

Antep'in evlilik gelenekleri, Bey Mahallesi'ndeki tarihi bir konakta açılan Hasan Süzer Evlilik ve Yaşam Kültürü Müzesi'nde kız istemeden düğüne sırasıyla anlatılıyor.

Gaziantep'te düğününüzü planlarken

Kına gecesi, çeyiz töreni ya da düğün için Gaziantep'teki firmalardan teklif alabilirsiniz.